Tips om tweederde meerderheid te winnen in een land waar een pseudodictatuur is


Illustratie: @dezanches

Zestien jaar geleden begon in Venezuela een proces van politieke polarisatie tussen de aanhangers van president Hugo Chavez –ofwel Chavistas- en zijn tegenstanders. De spanning tussen die twee groepen werd met verloop van tijd groter. De Chavistas hadden alle politieke verkiezingen gewonnen tot 6 december jongstleden, toen de electorale omgeving grondig veranderde.


In een land waar alle tv-zenders en de meeste van de radiozenders zijn onteigent en overgenomen door de overheid, een land waar Chavez tot een magisch-religieus figuur wordt verheven, hoe kan dan de oppositie tweederde van het parlement winnen? We nemen een aantal strategieën onder de loep.


__________________________________​___________________________________________



Een slag van 1 tegen 1


In Wit-Rusland (de laatste dictatuur in Europa) lijkt het alsof de mensen nooit hebben gehoord van “eendracht maakt macht”. In de laatste presidentsverkiezingen van 2010 waren er negen kandidaten tegen het regime wat al 25 jaar aan de macht is. Daarentegen hebben de Venezolaanse oppositiepartijen, ondanks hun verschillende opvattingen, begrepen dat er één gemeenschappelijke vijand is: het regime. Dus werd een coalitie van oppositiepartijen gecreëerd: Mesa de la Unidad Democrática (MUD), ook bekend als La Unidad (de Eenheid).


Via de coalitie concurreert één kandidaat van de oppositie (en niet tien) tegen enkele Chavista kandidaten. De MUD-kandidaten worden gekozen door burgers via interne verkiezingen, waarbij het niet nodig is om bij een oppositie partij geregistreerd te zijn.



Gebruik de leugens van de overheid in je voordeel


Door aan te tonen dat de overheid liegt kan de oppositie sterker worden. Een voorbeeld hiervan is de electorale stemkaart van Venezuela. Die ziet eruit alsof er veel te kiezen valt; met 36 partijen is de illusie van democratische pluraliteit compleet. De waarheid is dat 29 van deze partijen een coalitie vormen en een enkele partij steunen, de PSUV[1], opgericht door Hugo Chavez. Van de rest zijn er zes partijen met gezamenlijk minder dan 1% van de stemmen.


Er is maar één keuze voor de oppositie, La Unidad. Op de stemkaart is deze partij `toevallig´ omsingelt door vier Chavista partijen die de naam Unidad ook gebruiken. De bedoeling om de kiezer te verwarren wordt het duidelijkst door de partij naast La Unidad op de stemkaart, die MIN Unidad heet en dezelfde kleur blauw gebruikt. Daarnaast had MIN Unidad ook het lef om propaganda te maken met de slogan “wij zijn de oppositie”.


Dit werd een mogelijkheid voor tegenstanders om een campagne te creëren die duidelijke instructies voor het stemmen gaf. Posters, flyers en zelfs een lied met een aanstekelijk ritme werd gebruikt om de coördinaten van de enige échte oppositiepartij uit te leggen: "beneden, naar links, op de hoek, die met het handje". Duidelijke instructies moedigen de mensen aan om te gaan stemmen en trekt nieuwe kiezers, vooral degenen die mechanisch voor Chavez hadden gestemd of die geloofde dat het stemmen niet geheim is.

Illustratie: @dezanches

De afstraffende stem


In Venezuela kunnen mensen niet los van de politiek staan. Politieke radicalisering was een strategie van Chavez: Wie niet met mij is, is tegen mij. Deze eigenschap, die nu ook door Podemos in Spanje is overgenomen, zorgt ervoor dat het moeilijk is om politiek neutraal te blijven. Chavez heeft in zijn laatste campagne gezegd “Wie niet Chavista is, is niet Venezolaans”.


Een strategie van La Unidad was het winnen van de zogenaamde proteststem. Gezien de politieke radicalisering, is de proteststem geen blanco stem, maar een stem voor de oppositie. In plaats van mensen te overtuigen dat hun kandidaten de beste zijn, redeneren tegenstanders dat de sociale crisis onhoudbaar is, en dit enkel kan veranderen als de overheid verandert.



Niet met heiligen spelen


Chavez was een geweldige spreker en hij spoorde fanatisme aan bij zijn volgelingen. Zijn figuur siert het hele land, op muurschildering, kalenders, wenskaarten, speelgoed, beelden voor aanbidding, posters, graffitis, enzovoort. De toewijding aan het regime wordt versterkt door openbare medewerkers, die een rood uniform moeten dragen. De aanwezigen bij PSUV vergaderingen kleden zich ook in het rood.


De strategie van de oppositie was om uit te dragen wat een bekend salsa nummer zegt “Con los santos no se juega” (speel niet met heiligen). De cultus van Chavez en zijn propagandamachine werd genegeerd door de oppositie, vanwege drie redenen: 1) Chavez is een ongeëvenaarde tegenstander; hij wordt sterker met elke aanval. 2) Het overmatige gebruik van Chavez als semi-religieus figuur leidt tot misbruik hiervan. Hierdoor raakt het magische effect verzadigd en ineffectief. 3) Als “we allemaal Chavez zijn”, zoals vermeld in de presidentiële campagne van 2012, dan is de honger, schaarste, geweld en corruptie ook Chavez.


De mensen ervan weerhouden om in Chavez te geloven is een verloren strijd. Daarom vermeed de oppositie om hem überhaupt te noemen en richtte ze zich op de actuele sociaaleconomische crisis. Het is vermeldenswaard dat in januari 2016, zodra de oppositie de macht in het parlement overnam, de aanplakborden van Chavez werden verwijderd.



Een actieve burgermaatschappij


De oppositie moeten we allemaal samen creëren” heeft een muzikant van Desorden Público in 2011 op het podium gezegd. Hij had gelijk. De actieve en voortdurende discussie tussen bekende en onbekende burgers, op straat en op sociale netwerken, was voornamelijk wat de electorale veranderingen veroorzaakte, niet het bestaan van veelbelovende kandidaten.


De campagne van de oppositie is gebaseerd op burgeracties. Sinds 2012 heeft La Unidad de volgende instructie gegeven: Elke persoon moet twee mensen overtuigen om tegen het Chavisme te stemmen. La Unidad heeft ook veel vrijwilligers gerekruteerd. Op die manier heeft de oppositie tijdens de verkiezingen waarnemers in de meeste stemlokalen. Aan het einde van de dag gaan burgers naar de stemlokalen om het telproces te controleren. Zonder die gewone burgers hebben de waarnemers geen bijstand als er onregelmatigheden worden geconstateerd. Helaas zijn er altijd afgelegen stemlokalen zonder waarnemers, waar het regime een absurd 100% van de stemmen wint.



Een rustige campagne of hevige demonstraties?


Februari en maart 2014 waren twee maanden van intensieve protesten tegen de sociaaleconomische crisis. De overheid reageerde op een repressieve manier, met 43 doden en honderden gewonden tot gevolg. Duizenden burgers en onschuldige studenten werden in de gevangenis gezet, soms voor onbepaalde tijd. De oppositieleider Leopoldo Lopez werd tot 14 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor het oproepen tot protest. Ondanks de desastreuze gevolgen van de demonstraties, wonnen veel mensen aan moed en bleven ze niet meer geïntimideerd door de overheid.


In 2015 waren er geen protesten. Dat zou een perfecte smoes voor de regering zijn om de verkiezingen te annuleren. Daarom was de verkiezingscampagne stil, zonder lof of complimenten, met een minimum reclame-uitgave, bijna alsof het een geheim was. Maar een geheim dat als een goede roddel van mond tot mond werd verspreid.



De goud tip: De route van huis tot huis


“Van huis tot huis, van deur tot deur, van gezicht tot gezicht” dit was de hoofd-strategie van La Unidad in 2015. Ontelbare vrijwilligers en oppositieleiders bezochten vele buurten en sloppenwijken. Eerst moeten ze een contactpersoon vinden in de wijk die ze zullen bezoeken, want het kan er zeer gevaarlijk zijn. Vergaderingen waren op openbare plaatsen en met de instemming van de sloppenwijken. In de route van huis tot huis hebben ze de problemen van de mensen gehoord, en mensen van mond tot mond overgehaald. Er is misschien geen betere manier om iemand over te halen dan met direct contact.



__________________________________​___________________________________________



Het zal een lang proces zijn voordat Venezuela weer een normaal land wordt. Desondanks is de oppositie nog nooit zo goed georganiseerd geweest, en er is ook iets unieks in de verkiezingen gebeurd: Het is de eerste keer in Latijns-America dat een transgender parlementariër werd verkozen.





[1] PSUV: Partido Socialista Unido de Venezuela, Verenigde Socialistische Partij van Venezuela